Pijnlijke betrekkingen: oorzaken en wat écht helpt

Pijn tijdens het vrijen komt vaker voor dan gedacht. Toch blijven veel vrouwen ermee rondlopen, uit schaamte of omdat ze denken dat het “erbij hoort”. De medische term voor pijn tijdens seks is dyspareunie. Het gaat om aanhoudende of terugkerende pijn vóór, tijdens of na vaginale penetratie.

Belangrijk om te weten: pijn is nooit normaal en er bestaan wetenschappelijk onderbouwde oplossingen.

Hoe vaak komen pijnlijke betrekkingen voor?

Onderzoek toont aan dat 10 tot 20% van de vrouwen op een moment in hun leven pijn ervaart tijdens het vrijen. Tijdens de menopauze stijgt dit percentage tot meer dan 50%, voornamelijk door hormonale veranderingen die de vaginale gezondheid beïnvloeden¹².

Wat zijn de oorzaken van pijn tijdens het vrijen?

Pijnlijke betrekkingen hebben zelden één enkele oorzaak. Vaak gaat het om een combinatie van lichamelijke en psychologische factoren.

Vaginale droogheid

Vaginale droogheid is een van de meest voorkomende oorzaken van pijn bij het vrijen. Door een daling van oestrogeen – bijvoorbeeld tijdens de menopauze, borstvoeding of bij het gebruik van hormonale anticonceptie – wordt het vaginale slijmvlies dunner, droger en gevoeliger³.

Dit kan leiden tot:

• branderigheid

• irritatie

• een trekkend of pijnlijk gevoel bij penetratie

Genito-urinaire syndroom van de menopauze (GSM)

Bij vrouwen in en na de menopauze kan vaginale droogheid deel uitmaken van GSM. Dit syndroom omvat vaginale én urinewegklachten zoals droogheid, pijn bij het vrijen, jeuk en vaker aandrang om te plassen⁴.

Overgevoeligheid, infecties of huidproblemen

Terugkerende infecties, een verstoorde vaginale flora of huidaandoeningen zoals lichen sclerosus kunnen de vagina gevoeliger maken en pijn veroorzaken bij aanraking of penetratie.

Spierspanning van de bekkenbodem

Een overactieve of gespannen bekkenbodem kan penetratie bemoeilijken of pijnlijk maken. Deze spanning ontstaat soms onbewust, bijvoorbeeld na eerdere pijnervaringen, stress of een bevalling.

Psychologische factoren

Angst voor pijn, stress, vermoeidheid of negatieve seksuele ervaringen kunnen de pijn versterken of in stand houden. Lichaam en geest beïnvloeden elkaar sterker dan vaak wordt gedacht.

Wat kan helpen bij pijnlijke betrekkingen?

Het goede nieuws: pijn bij het vrijen is behandelbaar. In veel gevallen volstaan eenvoudige, niet-hormonale maatregelen.

Glijmiddel: een essentiële eerste stap

Medische richtlijnen bevelen het gebruik van een glijmiddel aan als eerste stap bij pijnlijke betrekkingen door vaginale droogheid⁴⁵.

Een geschikt glijmiddel:

• vermindert wrijving

• verhoogt comfort

• helpt microbeschadigingen voorkomen

• werkt onmiddellijk

Waar let je op bij de keuze van een glijmiddel?

• Langdurig glijdend
• pH-neutraal en microbioomveilig

• zonder irriterende stoffen zoals parfum

• met hydraterende werking (dankzij ectoin of hyaluronzuur)

• zonder suikeralcoholen zoals glycerine (om het risico op infecties te vermijden)

• Water- en siliconengebaseerde glijmiddelen worden het meest aanbevolen in de medische literatuur⁵.

Vaginale hydratatie en verzorging

Bij aanhoudende droogheid kan het zinvol zijn om naast een glijmiddel ook producten te gebruiken die het intiem slijmvlies langdurig hydrateren en ondersteunen.

Bekkenbodemtherapie

Wanneer spierspanning een rol speelt, kan begeleiding door een gespecialiseerde bekkenbodemkinesitherapeut helpen om de spieren te leren ontspannen en het vertrouwen in het lichaam te herstellen.

Lokale hormonale behandeling

Bij ernstige menopauzale klachten kan een arts lokale oestrogeentherapie overwegen. Dit gebeurt altijd op medische indicatie en onder begeleiding⁴.

Open communicatie

Praten over pijn – met je partner én met een zorgverlener – verlaagt de drempel om hulp te zoeken en voorkomt dat klachten verergeren.

Tot slot

Pijnlijke betrekkingen zijn geen taboe en geen noodlot. Ze zijn een signaal van je lichaam dat aandacht verdient. Met de juiste kennis, aangepaste producten en professionele begeleiding kan intimiteit opnieuw comfortabel en plezierig worden.

Bronnen

1. Harlow BL et al. Prevalence of symptoms consistent with vulvodynia. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2014.

2. Laumann EO et al. Sexual dysfunction in the United States. JAMA, 1999.

3. Kingsberg SA et al. Vulvar and vaginal atrophy in postmenopausal women. Menopause, 2013.

4. North American Menopause Society (NAMS). Management of genitourinary syndrome of menopause. Menopause, 2020.

5. World Health Organization (WHO). Guidelines on vaginal practices and lubricant use.